Ξεχάστε τους… Μάρκο Φαν Μπάστεν, Γιόχαν Κρόιφ (ποδόσφαιρο) και Ρικ Σμιτς (μπάσκετ), που ήταν γνωστοί στο χώρο όπου διέπρεψαν με το προσωνύμιο «Ιπτάμενος Ολλανδός». Ο αυθεντικός «Ιπτάμενος Ολλανδός» -ή πιο σωστά ο μύθος ο οποίος τον περιβάλλει- έχει να κάνει με τη θάλασσα και για την ακρίβεια (σύμφωνα με την επικρατούσα άποψη) με ένα ιστιοφόρο πλοίο του ολλανδικού βασιλικού ναυτικού, το οποίο βυθίστηκε στις ακτές του ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας το 1641.

Πολλές είναι οι παραλλαγές που διεκδικούν την πατρότητα του συγκεκριμένου μύθου. Άλλωστε, ολόκληρη η ναυτιλιακή Ιστορία καλύπτεται από αναρίθμητες περιπτώσεις πλοίων, τα οποία αναχωρούσαν για μακρινούς προορισμούς χωρίς όμως ποτέ να φτάνουν σ’ αυτούς, καθώς υπέκυπταν στην τρομερή δύναμη των στοιχείων της Φύσης.

Το πώς άρχισε ο θρύλος του «Ιπτάμενου Ολλανδού» είναι δύσκολο να διαπιστωθεί, ωστόσο υπάρχουν ορισμένα στάνταρ σημεία, που τα συναντάμε σε όλες τις εκδοχές και «συμπυκνωμένα» αποδίδονται ως εξής: πρόκειται για ένα πλοίο φάντασμα καταδικασμένο να πλέει στη θάλασσα για πάντα, είναι καλυμμένο με ένα θαμπό φως και θεωρείται κακός οιωνός για όποια σκάφη το συναντούν, κάτι δηλαδή σαν τη… μαύρη γάτα των ωκεανών (σ.σ. σύμφωνα με ορισμένες παραλλαγές, τα πλοία που τον συναντούν βυθίζονται, ενώ στην Ολλανδία πίστευαν ότι οι ναύτες που βλέπουν τον «Ιπτάμενο Ολλανδό» είναι αντιμέτωποι με μια κατάρα, που τους οδηγεί στο θάνατο)! Επίσης, έχει κατακόκκινα σαν το αίμα πανιά, εμφανίζεται όταν έχει θύελλα και ταξιδεύει κόντρα στον άνεμο. Όταν συναντά άλλα πλοία, τα χαιρετά και ζητά να μεταφέρουν στην πατρίδα γράμματα για πρόσωπα που έχουν πεθάνει πριν από πολύ καιρό.

Ο συγκεκριμένος θρύλος ανήκει στην ευρύτερη μυθολογία των πλοίων φαντασμάτων, αυτών που δεν μπόρεσαν να αναπαυτούν στην άβυσσο των θαλασσών, αλλά περιφέρονται στοιχειώνοντας τα πελάγη, ανήμπορα να ξεφύγουν από την κατάρα που τα ακολουθεί.

Παντού υπάρχει ένας… μύθος

Όπως προαναφέρθηκε, πολλές είναι οι απόψεις που κατά καιρούς έχουν διατυπωθεί για την πατρότητα του μύθου του «Ιπτάμενου Ολλανδού». Μία

από αυτές αναφέρει ότι ο καπετάνιος του πλοίου ονομαζόταν Μπάρεντ Φόκε, ζούσε στο Άμστερνταμ στα μέσα του 17^ου αιώνα και είχε τη φήμη του αυστηρού και φωνακλά κυβερνήτη. Το πλοίο λεγόταν ότι μπορούσε να κάνει την απόσταση Άμστερνταμ – Ιάβα σε τρεις μόλις μήνες, κατόρθωμα… ακατόρθωτο για τα δεδομένα της εποχής πλην μιας «λεπτομέρειας». Ποια ήταν αυτή; Ο ίδιος ο Διάβολος, όπως πίστευαν πολλοί, έβαζε την… ουρά του προκειμένου να «πετάει» πάνω στο νερό το καμάρι του Φόκε, που παρέδιδε σε χρόνο-ρεκόρ το εμπόρευμά του. Έτσι, όταν μια μέρα το πλοίο εξαφανίστηκε στη θάλασσα, γεννήθηκε ο θρύλος που το ήθελε να περιπλανιέται αιωνίως στις θάλασσες, καταραμένο γιατί διέπραξε συμφωνία με το Διάβολο (σ.σ. όσοι βρίσκετε κοινά σημεία με το μύθο του «ghost rider» δεν κάνετε λάθος!).

Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή, ο καπετάνιος του καταραμένου πλοίου λεγόταν Φαν Ντερ Στάτεν και τιμωρήθηκε να διασχίζει τις θάλασσες αέναα, επειδή σάλπαρε για τα ανοιχτά τη… Μεγάλη Παρασκευή!

O θρύλος του Ιπτάμενου Ολλανδού κατά άλλους προέρχεται από τους μεσαιωνικούς θρύλους για τον καπετάνιο Φον Φάλκενμπουργκ, ο οποίος λέγεται ότι καταδικάστηκε να πλέει μέχρι τη Μέρα της Κρίσης στις Βόρειες θάλασσες, παίζοντας με το Διάβολο την ψυχή του στα ζάρια.

Η ασέβεια και η αιώνια καταδίκη

Ο πιο διαδεδομένος, πάντως μύθος είναι αυτός που κάνει λόγο για τον καπετάνιο με το όνομα Έντουαρντ Φαν Ντερ Ντέκεν. Στην επιστροφή του από το ταξίδι στην Άπω Ανατολή, ο κυβερνήτης του πλοίου βρέθηκε αντιμέτωπος με μια τρομερή καταιγίδα στα ανοιχτά του ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας.

Υπερβολικά σίγουρος για τις ικανότητές του να οδηγεί τα πλοία και παρά τις προτροπές του πληρώματος, ο Φαν Ντερ Ντέκεν προκαλεί με υπεροπτικό ύφος τον Παντοδύναμο να βυθίσει, αν μπορεί, το πλοίο. Το σκάφος τη γλιτώνει, αλλά ο καπετάνιος, εξαιτίας της ασέβειάς του προς τον Παντοδύναμο, καταδικάζεται από Εκείνον να περιφέρεται αιωνίως στις θάλασσες. Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή, για ώρες ολόκληρες το πλήρωμα προσπαθούσε μάταια να ξεφύγει από την καταιγίδα, μέχρι που το πλοίο χτύπησε σε υφάλους και άρχισε να βυθίζεται. Τότε, ο Φαν Ντερ Ντέκεν απηυδισμένος, κραύγασε με όλη του τη δύναμη προς την καταιγίδα: «Θα περάσω από το ακρωτήριο ακόμα κι αν χρειαστεί να ταξιδεύω μέχρι την Μέρα της Κρίσης».

Ακόμα και σήμερα, όταν μια καταιγίδα ξεσπάσει στο ακρωτήρι της Καλής Ελπίδας, οι ναυτικοί υποστηρίζουν πως αν καταφέρεις να κοιτάξεις καλά στο κέντρο της, θα αντικρίσεις ένα πλοίο να παλεύει με τα κύματα, προσπαθώντας να ξεφύγει. Φυσικά, πρόκειται για τον «Ιπτάμενο Ολλανδό»!

Αξίζει να σημειωθεί ότι σε μία σημείωση στο αφηγηματικό του ποίημα «Ρόκεμπι», ο Άγγλος συγγραφέας Ουόλτερ Σκοτ, δίνει μία περισσότερο ορθολογική ερμηνεία αναφορικά με το πέπλο μυστηρίου που καλύπτει τον «Ιπτάμενο Ολλανδό». Συγκεκριμένα, γράφει ότι «αρχικά ήταν ένα πλοίο φορτωμένο με αμύθητα πλούτη (με ράβδους χρυσού σύμφωνα με την Εγκυκλοπαίδεια Μπριτάνικα), πάνω στο οποίο διαπράχθηκε ένα φρικτό έγκλημα και πειρατεία. Στη συνέχεια, οι κακοί αυτοί ναυτικοί χτυπήθηκαν από πανούκλα και ταξίδευαν από λιμάνι σε λιμάνι, προσπαθώντας μάταια να προσαράξουν σε στεριά. Κανείς δεν ήθελε να τους δεχθεί, καθώς όλοι φοβούνταν μήπως εξαπλωθεί η αρρώστια».

TRIVIA

• Οι έμμεσες αναφορές στο θρύλο του «Ιπτάμενου Ολλανδού» δε λείπουν από τη μεγάλη οθόνη. Χαρακτηριστικότερη όλων, αυτές στον «Δράκουλα» του Μπραμ Στόκερ (1992), όπου το «Demeter» φτάνει στο λιμάνι με νεκρό όλο το πλήρωμα και μια άγνωστη δύναμη κουμαντάρει το πλοίο, αλλά και στην ταινία «Ghost ship» (2003), όπου συναντάμε μία… πιο μοντέρνα version του εν λόγω μύθου. Την πιο πρόσφατη άμεση αναφορά στο θρύλο τη συναντάμε στην τριλογία της Disney «Οι Πειρατές της Καραϊβικής».
• Ο μύθος του «Ιπτάμενου Ολλανδού» έχει αποτελέσει πηγή έμπνευσης για πολλούς ποιητές και συγγραφείς. Ενδεικτικά, στην πρώτη κατηγορία αναφέρουμε την μπαλάντα «The Rime of the Ancient Mariner» και στη δεύτερη το μυθιστόρημά «The Narrative of Arthur Gordon Pym». Γενικότερα, ο μύθος του καπετάνιου που περιπλανιέται αιώνια στις θάλασσες, κυνηγημένος από μία κατάρα, ενσωματώθηκε σε αρκετές λαϊκές παραδόσεις.
• Πολλοί ήταν οι ναυτικοί που ορκίστηκαν ότι βρέθηκαν… πλώρη με πλώρη με τον «Ιπτάμενο Ολλανδό». Διασημότερος όλων, ο νεαρός δούκας του Γιορκ, ο μελλοντικός βασιλιάς Γεώργιος ο Ε’ της Αγγλίας, ο οποίος σε ηλικία 13 ετών κι ενώ ταξίδευε ως σημαιοφόρος του βασιλικού ναυτικού με το πλοίο Bacchante, το οποίο πραγματοποιούσε το γύρο του κόσμου, είδε το πλοίο-φάντασμα μαζί με το υπόλοιπο πλήρωμα (11/7/1881). Λέγεται, μάλιστα, πως το ίδιο βράδυ ο ναύτης που αντελήφθη πρώτος τον «Ιπτάμενο Ολλανδό» έπεσε από ένα κατάρτι και σκοτώθηκε. Μερικές εβδομάδες αργότερα, ο ναύαρχος του πλοίου πέθανε υπό μυστηριώδεις συνθήκες…
• Ο «Ιπτάμενος Ολλανδός» (γερμ. Der fliegende Holländer, 1843) είναι όπερα του διάσημου Γερμανού συνθέτη Ρίχαρντ Βάγκνερ. Η ιστορία προέρχεται από τον ομώνυμο μύθο του «Ιπτάμενου Ολλανδού» και είναι εμπνευσμένη από το έργο τού επίσης Γερμανού ποιητή Χάινριχ Χάινε «Τα απομνημονεύματα του Χερ Φον Σναμπελεμπεβόσκι» (1830). Σ’ αυτό, ο περιπλανώμενος ναυτικός ελευθερώνεται από την κατάρα χάρη στην αγάπη μιας γυναίκας, που δέχεται να πεθάνει για να του επιτρέψει να βρει τη γαλήνη.
• Μία ολλανδική περιβαλλοντική οργάνωση με την ονομασία «Υπερήφανος που είμαι Μη-Ιπτάμενος Ολλανδός», έχει ξεκινήσει μία πρωτοποριακή εκστρατεία, στοχεύοντας να πείσει τους Ολλανδούς να μειώσουν τις μετακινήσεις τους με αεροπλάνα, προκειμένου να συμβάλουν στον περιορισμό των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα. Μία από τις βασικές αιτίες για τις κλιματικές αλλαγές και ιδιαίτερα για την υπερθέρμανση του πλανήτη.
• Τον αποκαλούν «κυνηγό ιών», αλλά και «Ιπτάμενο Ολλανδό»! Ο λόγος για τον Άλμπερτ Οστερχάους, καθηγητή Ιολογίας του Ιατρικού Κέντρου Erasmus στο Ρότερνταμ της Ολλανδίας, έναν εκ των κορυφαίων στον τομέα του παγκοσμίως. Ο Osterhaus είναι, μεταξύ άλλων, ο άνθρωπος που πρώτος είδε το 1997 ότι το επικίνδυνο στέλεχος Η5Ν1 της γρίπης των πτηνών προσβάλλει τον άνθρωπο.

Σχετικά άρθρα